مجلس و قانونگذاری

مجلس و قانونگذاری

مطالعه تطبیقی مراجع و سازوکارهای حل اختلاف جمعی کار در ایران و آمریکا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه حقوق عمومی، دانشکده معارف اسلامی و حقوق، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران.
2 دانشیار ، گروه فلسفه حقوق، دانشگاه باقرالعلوم، قم، ایران.
چکیده
هدف پژوهش حاضر مطالعه تطبیقی سازوکارهای موجود برای حل و فصل اختلافات جمعی کار در ایران و آمریکا بوده است. روش پژوهش توصیفی- تحلیلی بوده و نتایج حاکی از آن است که، در نظام حقوقی آمریکا تلاش شده است متناسب با اقتضائات موجود در هر حوزه، فرآیندهای حل اختلاف جمعی کار مناسب با آن حوزه ایجاد شود. در بخش خصوصی با تصویب قانون روابط ملی کار، ضمن ایجاد هیئت ملی روابط کار، زمینۀ تشکیل واحد مذاکرات مناسب را برای شروع مذاکرات جمعی و حل اختلاف فراهم می‌‌کند. یا نهاد دیگری با‌ عنوان سرویس مصالحه و سازش فدرال ایجاد شده که به‌صورت رایگان، زمینۀ مصالحه و سازش در اختلافات جمعی را فراهم می‌‌کند. این درحالی است که در نظام حقوقی ایران، همه دعاوی جمعی، طبق یک فرآیند واحد رسیدگی می‌‌شود؛ که پاسخگوی حل مشکلات در این زمینه نبوده و باید در حوزه‌های مختلف نهادها و سازوکارهای متناسب با اقتضائات هر حوزه ایجاد شود که ضمن تسریع در فرآیند حل اختلاف، کیفیت و کارآمدی سازوکارها افزایش یابد. در نظام آمریکا روش‌های حل اختلاف جمعی متنوع بوده (میانجی‌گری، مصالحه، حقیقت‌یابی، داوری و...) و طرفین اختلاف با آزادی و ابتکار عمل بیشتری در حل اختلافات جمعی می‌‌توانند به حل آن بپردازند. لذا، با توجه به روش‌‌های متنوع حل اختلاف در آمریکا، نمایندگان طرفین دعوا نقش پر‌‌رنگی در حل اختلاف دارند؛ به‌شکلی که می‌توان نقش آنها را در حل اختلافات، مستقیم و واقعی تلقی کرد. در ایران با توجه به ماهیت هیئت‌‌های حل اختلاف کار در ایران، که بیشتر ماهیت شبه‌‌قضایی داشته و نه میانجی‌گری، ارجاع دعاوی جمعی کار به هیئت‌ تشخیص و حل ‌‌اختلاف کار، برخلاف هدف و فلسفۀ روش‌‌های حل اختلاف جمعی است و طرفین اختلاف، نقش کمتری در حل آن دارند. در حالی‌که بهتر است جهت بهبود نظام حل اختلاف جمعی کار، متناسب با نظام حقوقی ایران و شرایط و اقتضائات دعاوی جمعی کار در ایران با پیش‌‌بینی قوانین و مقررات، فرآیندها و سازوکارهای مختلف حل اختلاف جمعی کار ازجمله میانجی‌گری، مصالحه، سازش و داوری با جزئیات و تفصیل بیشتر بیان شود. همچنین در نظام رسیدگی به اختلافات جمعی در ایران، هیچ‌گونه فرآیند مشخصی برای ایجاد سازش و یا روش‌‌های حل اختلاف در نظام حقوقی ایران پیش‌بینی نشده و صرفاً به ارجاع طرفین اختلاف به هیئت تشخیص و حل اختلاف و یا کارشناسان معرفی‌‌شده از سوی وزارت کار بسنده شده است. این در حالی است که در نظام رسیدگی به اختلافات جمعی در آمریکا، سازوکار و فرآیند و نهادهای روش‌‌های جایگزین حل اختلاف با جزئیات توسط قانونگذار، روشن شده است. یکی دیگر از نقاط ضعف رسیدگی به دعاوی جمعی در ایران، مربوط به کارگران مشغول در بخش دولت است. در نظام حقوقی کشور ایران، فرآیندهای حل اختلاف جمعی کار در بخش دولتی، فاقد جایگاه حقوقی و سازوکار مشخصی است؛ در حالی‌که در نظام حقوقی آمریکا سازوکارهای حل اختلاف جمعی کار بخش دولتی در غالب ایالات، پیش‌بینی شده و این امر، به‌رسمیت شناخته شده است. لذا، با توجه به اینکه نهادهای دولتی، ارائه‌دهندۀ خدمات عمومی به مردم می‌‌باشند؛ نیازمند پیش‌بینی سازوکارهای حل اختلاف جمعی کار متناسب با اقتضائات هر نهاد هستند تا با حل سریع مشکلات جمعی میان کارگران و کارفرما، از تعطیلی ارائۀ خدمات عمومی و ایجاد هرج و مرج در جامعه جلوگیری شود.
کلیدواژه‌ها

خلجی، عباس؛ جنتی‌پور، رضا (1389). تحول ماهیت و کارکرد تشکل‌های کارگری در ایران پس از انقلاب اسلامی. مطالعات تاریخی-نظامی، شماره 7-8، ص99-122.
رستمی، ولی؛ آقایی طوق، مسلم؛ لطفی، حسن (1388). دادرسی عادلانه در مراجع اختصاصی اداری ایران. تهران: گرایش.
رستمی، ولی؛ اکبری، احسان (1399). جستاری در آسیب‌‌شناسی حقوقی نظام دادرسی کار در ایران. مطالعات حقوق عمومی، شماره 50، ص79-98.          https://doi.org/10.22059/jplsq.2019.271519.1884
رستمی، ولی؛ فائزه آخوندی (1396). تحلیل حقوقی طرق اجرایی دخالت دولت در روابط کار در حقوق کار ایران. جستارهای حقوق عمومی، شماره 1، ص36-62.
عراقی، سید عزت‌‌الله (1394). حقوق کار. تهران: سمت، ج2.
قبادی، حسین (1393). آیین دادرسی کار. تهران: جنگل، جاودانه.
لایقمند، مجید (1390). حقوق کار بخش دادرسی کار ایران. تهران: جنگل، جاودانه.
نجابت‌‌خواه، مرتضی؛ فقیه لاریجانی، فرهنگ؛ نظری زیارتگاه، سونا (1399). قلمرو و آیین نظارت دیوان عدالت اداری بر آراء مراجع حل اختلاف کار در پرتو رویه قضایی دیوان عدالت اداری. پژوهش‌‌های نوین حقوق اداری، شماره 2، ص9-26.
هاشمی، سید محمد (1370). نگرشی بر قانون جدید کار جمهوری اسلامی ایران. تهران: دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی.
همدانی، علی‌‌الله (1381). آئین دادرسی مراجع حل اختلاف کار. تهران: موسسه کار و تأمین اجتماعی.
همدانی، علی‌الله (1383). طرح تحقیقاتی بررسی تطبیقی دادرسی کار در کشورهای ایران، فرانسه، کره، برزیل و هند. تهران: موسسه کار و تأمین اجتماعی.
Ballot, M. (1992). Labor Management Relations in a Changing Environment. New York: Wiley and Sons.
Brown, R. (2012). Comprative alternative dispute resoulotion for individual labor disputes in japan, china and the united stste. st. John’s law review, no. 10, p. 543-577.
Budd, J. & Colvin, A. (2008). Improved Metrics for Workplace Dispute Resolution Procedures: Efficiency, Equity, and Voice. Industrial Relations 47, no. 3, p. 460-479.
Businessdocbox (2021). Human_Resources.         
URL= https://businessdocbox.com/Human_Resources            
Compa, L. (). An overview of collective bargaining in the United States. Cornell University ILR School, no. 3, p. 91-98.
Congress (2021). Collective Bargaining and Employees in the Public Sector.      
URL= https://crsreports.congress.gov/product/pdf/R/R41732/2.
Connors, E. & Bashore-Smith, B. (1991). Employment Dispute Resolution in the United States: An Overview, Canada-United States Law Journal. Canada-United States Law Journal, no. 12, p. 319-335.
DOL Agencies (2021). About. URL= https://www.dol.gov/agencies/whd/about
Donovan, P. & Oumarou, M. (2013). Labour Dispute Systems: Guidelines for improved performance. Turin: International Training Centre of the International Labour Organization.
Ebisui, M., Cooney, S. & Fenwick, C. (2016). Resolving Individual Labour Disputes: A Comparative Overview. Geneva: International Labour Office.
EEOC (2021). Overview. URL= https://www.eeoc.gov/overview
FMCS. (2021). Collective & Bargaining & Mediation.        
URL= https://www.fmcs.gov/services/resolving-labor-managementdisputes/ collective -bargaining-mediation
Fmcs. (2021). Mission & values. URL= https://www.fmcs.gov/aboutus/mission-values
Foley, K. & Cronin, M. (2015). Professional Conciliation in Collective Labour Disputes; A Practical Guide, ILO Decent Work Technical Support Team and Country Office for Central and Eastern Europe. Budapest: ILO.
ILO. Collective Bargaining Recommendation, 1981 (No. 163). Accessed October 2023.     
https://www.ilo.org/dyn/normlex/en/f?p=NORMLEXPUB:12100:0::NO::P12100_ILO_CODE:R163
International labour office (1980). Conciliation And Arbitration Procedures In Labour Disputes; A Comparative Study. Geneva: ILO.
International Labour Office (2015). Collective Bargaining: A Policy Guide, Conditions of Work and Equality Department (Workquality). Geneva: ILO.
International Labour Organization (2007). Collective Dispute Resolution through conciliation, mediation and arbitration: European and ILO Perspectives. ILO. URL=         
https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---europe/---ro-geneva/documents/meetingdocument/wcms_366949.pdf
Katz, H.C., Kochan, T. & Colvin, A. (2015). Labor relations in a globalizing world. New York: Cornell University Press.
Katz, H.C., Kochan, T. & Colvin, A. (2017). An introduction to U.S. collective bargaining and labor relations. New York: Cornell University Press.
Meyer, J. & Greenleaf, R. (2011). Enforcement of state wage and hour laws: A survey of state regulators. New York: Columbia Law School National State Attorney General Program.
NLRB. (2021). NLRA and Right Strike. 
URL= https://www.nlrb.gov/rights-we-protect/rights/nlra-and-right-strike
Wheeler, H.N., Klaas, B.S. & Mahony, D.M. (2004). Workplace Justice Without Unions. Kalamazoo MI: Upjohn Institute.