مجلس و قانونگذاری

مجلس و قانونگذاری

ماهیت ازدواجی عقد موقت در نظام قانونگذاری ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار، دانشکده حقوق، دانشگاه قم، قم، ایران.
چکیده
هدف پژوهش حاضر بررسی ازدواج موقت در نظام قانونگذاری ایران بوده است. در این راستا، اثبات ازدواجی بودن ماهیت متعه و آثار آن، با توجه به اساسی‌ترین شبهه مربوط، مورد واکاوی قرار گرفته است، تا دستمایه لازم برای پذیرش «اصل اشتراک احکام نکاح دائم و موقت» فراهم آید. بر این اساس امکان تمسّک به قوانین عام و مطلق ناظر به ازدواج، به عنوان یکی از مستندات قانونی مشروعیت‌بخش به ازدواج موقت و تبیین‌گر احکام آن، به ویژه در دکترین فقهی و حقوقی ناظر به مسأله، موجه جلوه داده شده است. علی رغم وجود بنیان‌ها و رویکردهای حقوقی و قانونی متفاوت در دو مقطع قبل و بعد از انقلاب، تلاش شد تا مشخص گردد که پیشینه قانونگذاری در ایران قبل از انقلاب با این پدیده بیگانه نبوده است و سطح این شناسایی در قوانین آن دوران نیز معرفی شده است. همچنین در دو سطح قوانین بالادستی و قوانین عادی، تفاوت حادث در موضع قانونگذار، نسبت به پدیده ازدواج موقت در قیاس با دوران طاغوت، مورد ارزیابی قرار گرفته و ثابت شد که در نظام قانونگذاری فعلی کشور، این تفاوت با ظرفیت فقهی- حقوقی این تأسیس، همخوانی نداشته و در مقایسه با قبل از انقلاب، در نقطه مطلوبی قرار ندارد.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
احمدی خراسانی، نوشین؛ اردلان، پروین (1383). سناتور: فعالیت‌های مهرانگیز منوچهریان بر بستر مبارزات حقوقی زنان در ایران. تهران: توسعه.
اراکی، محمدعلی (1377). کتاب النکاح. قم: انتشارات در راه حق.
امام خمینی‌، سید روح‌الله (1392). استفتائات. قم: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ج9.
امام خمینی، سید روح‌الله (1379). کتاب البیع. قم: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ج5.
انصاری، مرتضی (1415ق). کتاب النکاح. قم: کنگره بزرگداشت شیح انصاری.
بجنوردی، سید محمدحسن (1377). القواعد الفقهیة. قم: نشر الهادی، ج3.
بحرانی، محمد (1429ق). سند العروة الوثقی(کتاب النکاح). قم: مکتبة فدک، ج1.
بهبودی، هدایت‌الله (1397). الف لام خمینی. تهران: موسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، چاپ پنجم.
بی‌نام (1383) .مهرانگیز منوچهریان، داعیه‌دار حقوق زنان. حوراء، شماره 10.
جزیرى، عبدالرحمن؛ غروى، سید محمد؛ مازح، یاسر (1419ق). الفقه على المذاهب الأربعة و مذهب اهل البیت(ع). بیروت: دارالثقلین، ج5.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1376). حقوق خانواده. تهران: گنج دانش، چاپ دوم.
حرّعاملی، محمد بین حسن (1403ق). وسائل الشیعه. تهران: المکتبه الاسلامیه، چاپ ششم، ج 14.
حرّعاملى، محمد بن حسن (1409ق). تفصیل وسائل الشیعة إلى تحصیل مسائل الشریعة. قم: مؤسسة آل البیت(ع)، ج 21.
حکیم، سید محسن (1406ق). مستمسک العروه الوثقی. قم: مکتبه آیت‌الله العظمی المرعشی النجفی، ج 14.
خسروپناه، عبدالحسین (1401). جهاد تبیین جهاد معرفت‌افزایی، دانش‌افزایی و تبیین حقایق در مقابل جنگ شناختی است. قابل دسترس در:                                                                https://sccr.ir/News/21919/1
خمینی، سید روح‌الله (1378). صحیفه امام. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ج ۱ .
دادمرزی، سید مهدی (1398). تعارض در قانون مدنی. قم: مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی؛ پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ دوم.
دادمرزی، سید مهدی (1403). بررسی فقهی- حقوقی نقش عفت مادر در حضانت فرزند با تاکید بر رعایت حجاب و اشاره به فرهنگ برهنگی در جوامع غربی. پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، 11(2).
دهقان‌نژاد، رضا؛ هدایت‌نیا، فرج‌الله (1401). تحلیل فقهی- حقوقی اسباب و آثار نشوز زوجه در نکاح منقطع. فقه و حقوق خانواده، 27(77).
سرخوش، جواد؛ نورنمکی، افسانه (1403). واکاوی فقهی و حقوقی جایگاه جریان قاعده نفی غرر در نکاح و شروط معروف آن. پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی، 21(78).
سقایت، مریم‌السادات و همکاران (1403). کنش‌های زنان در مواجهه با ازدواج موقت همسر. مطالعات اجتماعی فرهنگی حوزه، 8(2).
سیستانی، سید علی (1415ق). منهاج الصالحین. قم: دفتر آیت‌الله سیستانی، ج 3.
شهید ثانی (1413ق). مسالک الافهام. قم: موسسه المعارف الاسلامیه، ج12.
صادقی تهرانی، محمد (1377). البلاغ فی تفسیر القرآن بالقرآن. قم: مکتبه محمد الصادقی الطهرانی، ج1.
صادقی، محمد (1392). دانشنامه فاطمی. زیر نظر علی اکبر رشاد. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و انتشارات اسلامی، ج 5.
صفایی، سید حسین؛ امامی، اسدالله (1386). مختصر حقوق خانواده. تهران: نشر میزان، چاپ دوازدهم.
طوسی، محمد بن حسن (1363). الاستبصار فیما اختلف من الاخبار. تهران: دارالکتب الاسلامیه، ج1.
عاملی کرکی، علی بن حسین (1414ق). جامع المقاصد فی شرح القواعد. قم: موسسه آل البیت(ع)، چاپ دوم،
ج 12-13.
عطایی، محمدرضا (1376). سیری در زندگی مؤمن طاق؛ شاگرد ممتاز امام محمدباقر و امام صادق(ع). قم: مؤسسه فرهنگی و انتشاراتی الشمس.
کریمی‌نیا، محمدمهدی (1390). بررسی ازدواج موقت در دائره‌المعارف لیدن. قرآن‌پژوهی خاورشناسان، 6(10).
کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه، ج5، 10.
محقق داماد، سید مصطفی (1365). بررسی فقهی حقوق خانواده. تهران: نشر علوم اسلامی.
محمدزاده، زینب؛ نظری توکلی، سعید (1400). اجاره‌انگاری ازدواج موقت و چالش‌های فقهی آن. فقه و مبانی حقوق اسلامی، 54(1).
مطهری، مرتضی (1369). نظام حقوق زن در اسلام. قم: انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی (1385). مجموعه آثار. قم: انتشارات صدرا، چاپ ششم، ج‏19.
میرکمالی، سید علیرضا؛ کاظمی، سید مهدی (1396). تحلیل جرم امتناع از ثبت نکاح موقت و تبیین چالش‌های آن. شورای فرهنگی اجتماعی زنان، 19(76).
نجفی (صاحب جواهر)، محمدحسن (بی‌تا). جواهر الکلام (ط. القدیمة). بیروت: دار احیاء التراث العربی، ج 29.
نگرانی‌های شورای فرهنگی اجتماعی زنان درباره ازدواج موقت (1386). قابل دسترس در:
https://www.isna.ir/news/8603-15414