مجلس و قانونگذاری

مجلس و قانونگذاری

تحلیلی بر دامنه زمانی اثر نظارت رئیس مجلس شورای اسلامی بر مقررات دولتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری، گروه حقوق عمومی، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری، گروه حقوق عمومی، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران.
چکیده
مهم‌ترین کارکرد حقوق اداری، تنظیم و مهار بزرگ‌ترین بازیگر این عرصه یعنی اداره است که تأثیر بسیاری بر زندگی روزمره شهروندان دارد. در حقوق اداری جهت تنظیم و مهار اداره، نظارت‌‌های متعددی در نظر گرفته شده و یکی از نظارت‌‌های مهمی که در حقوق اداری ایران و مبتنی بر اصول (85) و (138) قانون اساسی پیش‌‌بینی گردیده، نظارت رئیس مجلس بر مصوبات دولت است. پیش‌‌بینی کلی این نظارت در قانون اساسی، چالش‌‌ها و ابهام‌‌های متعددی را ایجاد نموده است. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی درصدد پاسخ به یکی از چالش‌‌های این نظارت یعنی دامنه زمانی اثر نظارت رئیس مجلس است. در نتیجه می‌‌توان گفت، اولاً، به دلیل اینکه تمام اختیارات رئیس جمهور قبل از بازنگری قانون اساسی در زمینه نظارت بر مصوبات دولت به رئیس مجلس اعطا شده، ماهیت نظارت رئیس مجلس نیز کماکان استصوابی است. ثانیاً، اختیار تصویب آیین‌‌نامه‌‌ها و تصویب‌‌نامه‌‌ها توسط دولت در اصول (85) و (138) قانون اساسی، مشروط بر این دانسته شده است که مفاد آن‌‌ها مخالف متن و روح قوانین و مقررات عمومی کشور نباشد. لذا، علاوه‌بر حکم تکلیفی لزوم تجدیدنظر در مواردی که رئیس مجلس مصوبه دولت را خلاف قانون اعلام کرده است، حکم وضعی ملغی‌‌الاثر بودن این مقررات نیز در صورت مخالفت با متن و روح قوانین نیز برداشت می‌‌شود و در صورتی که مصوبات دولت مخالف قوانین تصویب شده باشند؛ حکم وضعی ملغی‌‌الاثر بودن بر آن‌‌ها بار خواهد شد و این حکم را رئیس مجلس «اعلام» می‌‌نماید. بنابراین، مصوبات دولت از زمان تصویب ملغی الاثر اعلام می‌‌شوند و بر همین اساس در صورت اعلام ایراد، مرجع واضع مصوبه، مکلف به اصلاح مصوبه از تاریخ تصویب می‌‌باشد.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
آقایی طوق، مسلم (1397). تأملی در خصوص اثر ابطال مقررات مغایر با قانون. مطالعات حقوق عمومی، 48(2).
اسماعیلی، محسن؛ اصل زعیم، امیرحسین (1397). سیری در تحولات و آسیب‌‌شناسی نظارت رئیس مجلس شورای اسلامی بر مصوبات قوه مجریه. آموزه‌‌های حقوقی گواه، 4(7).
انصاری خوشبار، مسعود؛ طاهری، محمدعلی (1388). دانشنامه حقوق خصوصی. تهران: جنگل، ج3، 1.
بیگ‌زاده، صفر (1382). شیوه‌نامه نگارش قانون. تهران: مرکز پژوهش‌‌های مجلس شورای اسلامی.
حبیب‌نژاد، سید احمد (1389). ابزارهای نظارتی رئیس جمهور بر مصوبات قوه مجریه. حقوق اسلامی، 7(25).
درویشی، بابک؛ کاظم‌زاده نجفی، فرشته (1397). تحلیل حقوقی چالش‌های نظارت رئیس مجلس شورای اسلامی بر مصوبات قوه مجریه. حقوق اداری، 6(17).
دهخدا، علی اکبر (1385). لغت‌نامه. تهران: دانشگاه تهران.
رفعت عبدالوهاب، محمد؛ شرف‌‌الدین، احمد درویش (1988). القضاء الإداری. المکتب العربی للطباعة.
شافعی أبورأس، محمد (1980). القضاء الإداری. مکتبة النصر للنشر و التوزیع.
صابری، علی و همکاران (1403). تحلیلی بر ماهیت اساسنامه‌های مصوب دولت و کیفیت نظارت بر آن. پژهش‌‌نامه حقوق اسلامی، 25(1).
فاتحی‌زاده، حسین (1393). نظرات استدلالی شورای نگهبان «استفساریه مقام معظم رهبری مدّ ظلّه العالی در خصوص اصول هشتاد و پنجم (85) و یکصد و سی و هشتم (138) قانون اساسی. پژوهشکده شورای نگهبان، شماره مسلسل 13930184.
فلاح‌زاده، علی محمد؛ ابریشمی‌راد، محمدامین (1393). سنجش سازوکار برتر نظارت بر مقررات دولتی در ایران؛ نقدی بر نظارت موازی رئیس مجلس و دیوان عدالت اداری بر مقررات دولتی. دانشنامه حقوق عمومی، 3(9).
فلاح‌زاده، علی محمد؛ آهنگر سماکوش، محسن (1401). وضعیت حقوقی تصمیمات غیرقانونی اداره. مطالعات حقوق عمومی، 52(3).
مددکار حق‌جو، مهناز و همکاران (1398). تحلیل حقوقی و آسیب‌شناسی ضمانت اجرای نظارت رئیس مجلس شورای اسلامی بر مصوبات هیئت وزیران و آثار مترتب بر آن. تحقیقات حقوقی، شماره 88.
ویژه، محمدرضا (1393). ارزیابی صلاحیت نظارتی رئیس مجلس شورای اسلامی بر مصوبات دولت. پژوهشنامه حقوق اسلامی، 15(39).
هداوند، مهدی؛ مشهدی، علی (1391). اصول حقوق اداری (در پرتو آراء دیوان عدالت اداری). تهران: انتشارات خرسندی.