مجلس و قانونگذاری

مجلس و قانونگذاری

تحلیل جرم‌شناختی خشونت و پرخاشگری در اطفال و نوجوانانبا تأکید بر سیاست‌های تقنینی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران
2 استادیار، گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آیت‌الله بروجردی، بروجرد، ایران
چکیده
پژوهش حاضر با هدف تحلیل جرم‌شناختی خشونت و پرخاشگری در اطفال و نوجوانان و ارزیابی کارآمدی سیاست‌های تقنینی ایران در مواجهه با این پدیده انجام شده است. مسئله اصلی پژوهش آن است که خشونت و پرخاشگری در این گروه سنّی چه ریشه‌ها و زمینه‌هایی دارد و سیاست جنایی تقنینی تا چه حد توانسته است با اتخاذ رویکردی پیشگیرانه، افتراقی و متناسب با ویژگی‌های سنّی و روانی کودکان و نوجوانان، به کنترل و کاهش این رفتارها بپردازد. در همین راستا، این سؤال مطرح می‌شود که آیا قوانین موجود، به‌ویژه قانون حمایت از اطفال و نوجوانان مصوب ۱۳۹۹ و مقررات مربوط به اطفال و نوجوانان در قانون مجازات اسلامی، ظرفیت لازم برای مدیریت رفتارهای خشونت‌آمیز صادر شده از سوی خود این افراد را دارا هستند یا با خلأهای تقنینی مواجه‌اند. روش تحقیق توصیفی- تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای است. داده‌ها از طریق بررسی منابع حقوقی، جرم‌شناختی، روان‌شناختی و جامعه‌شناختی گردآوری شده و با رویکردی میان‌رشته‌ای تحلیل شده‌اند. همچنین اسناد تقنینی و سیاست‌های کیفری مرتبط با اطفال و نوجوانان، با تأکید بر کارکردهای پیشگیرانه و حمایتی آن‌ها، مورد ارزیابی انتقادی قرار گرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که خشونت و پرخاشگری در اطفال و نوجوانان پدیده‌ای چندبعدی و ناشی از تعامل عوامل زیستی، روانی، خانوادگی، اجتماعی و ساختاری است و مواجهه صرفاً کیفری با آن کارآمد نیست. بررسی قوانین موجود حاکی از آن است که هرچند رویکرد حمایتی نسبت به کودکان بزه‌دیده تقویت شده، اما در زمینه پیشگیری، مداخله زودهنگام و مدیریت رفتارهای خشونت‌آمیز مرتکبان نوجوان، کاستی‌های قابل توجهی وجود دارد. در نتیجه، پژوهش حاضر بر ضرورت اتخاذ سیاست جنایی تلفیقی و پیشگیرانه تأکید می‌کند که در آن، اصلاح و تکمیل قوانین، توسعه خدمات حمایتی و درمانی، آموزش مهارت‌های زندگی و تقویت نظارت نهادی به‌صورت هماهنگ دنبال شود تا ضمن حمایت از اطفال و نوجوانان، از بازتولید خشونت در جامعه جلوگیری گردد.
کلیدواژه‌ها

آقاخانی، نادر؛ افتخاری، علی؛ زارعی خیرآباد، عباس؛ موسوی، احسان (1391). بررسی انواع خشونت شوهران علیه زنان و تاثیر عوامل مختلف در میزان بروز آن‌ها در زنان مراجعه‌کننده به پزشکی قانونی شهرستان ارومیه در سال ۹۱-۹۰. پزشکی قانونی ایران، ۱۸(۲-۳)، ص۶۹-۷۸.
اشراقی، محمود (1385). نگاهی جامعه‌شناختی به پدیده خشونت علیه زنان. علوم اجتماعی، 1(2).
اکبری، ابوالقاسم (1381). مشکلات نوجوانان و جوانان. تهران: نشر ساوالان.
السان، مصطفی (1385). جرم‌شناسی خشونت جنسی علیه زنان. رفاه اجتماعی، 5(21)، ص141-164.
امامی، شهرام؛ نادری، مصطفی (1392). عوامل مؤثر در پرخاشگری افراد و راه‌های مقابله با آن. پژوهش‌های علوم انسانی، 5(3).
امیرمظاهری، مسعود (1393). بررسی عوامل مؤثر بر خشونت خانگی علیه زنان و علت تحول خشونت توسط آنان. جامعه‌شناختی، 4(15).
بیابانگرد، اسماعیل؛ صالحی، زیبا (1385). تحلیل محتوای خشونت در فیلم‌های سینمایی و سریال‌ها. پژوهش‌های ارتباطی، شماره 48.
پولادی، طاهره (1391). بررسی رابطه بین ابعاد پرخاشگری با بهزیستی روان‌شناختی و سازگاری اجتماعی در نوجوانان شهر خرم‌آباد. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبایی.
ثنایی، باقر (1368). نظریه یادگیری اجتماعی. تعلیم و تربیت، شماره 20، ص11-21.
جلالی، داریوش؛ رهبریان، جهانبخش (1385). خشونت علیه همسران معتادان. رفاه اجتماعی، شماره 22.
جلائی‌پور، حمیدرضا (1395). جامعه‌شناسی سیاسی پیر بوردیو: مطالعه مفاهیم و عناصر میدان سیاسی در نظریه بوردیو. مطالعات علوم سیاسی، حقوق و فقه، 2(4).
چهاردولی، حسین (1386). اثربخشی آموزش مهارت‌های اجتماعی بر پرخاشگری و سازگاری اجتماعی نوجوانان پسر بزهکار متهم در دادگاه‌های جنایی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه علامه طباطبایی.
دادستان، پریرخ (1386). روان‌شناسی جنایی. تهران: انتشارات سمت، چاپ پنجم.
دورکیم، امیل (1374). اصول و قواعد روش جامعه‌شناسی. ترجمه علی‌محمد کاردان. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
رسول‌زاده‌اقدم، صمد (1381). آثار نظم و تضاد خانواده بر خشونت علیه کودکان. تهران: انتشارات بینا.
سادوک، بنجامین جیمز؛ سادوک، ویرجینیا آلکوت (1387). خلاصه روان‌پزشکی کاپلان. ترجمه فرزین رضاعی. تهران: نشر ارجمند، ج1.
سام‌دلیری، کاظم (1382). سنجش محرومیت نسبی در نظریه تد رابرت گر. مطالعات راهبردی، شماره 22.
سخاوت، جعفر (1379). جامعه‌شناسی انحرافات. تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.
شکرکن، حسین و همکاران (1384). مکتب‌های روانشناسی و نقد آن‌ها. تهران: انتشارات سمت.
شوستروم، اورت (1382). روان‌شناسی انسان سلطه‌جو. مترجمان: قاسم قاضی و غلامعلی سرمد. تهران: نشر قطره.
شولتز، دوان (1386). نظریه‌های شخصیت. تهران: نشر ارسباران، چاپ ششم.
علی‌وردی‌نیا، اکبر؛ ریاحی، محمداسماعیل؛ اسفندیاری، فاطمه (1389). تبیین نگرش دانشجویان دختر نسبت به خشونت علیه زنان: آزمون تجربی دیدگاه یادگیری اجتماعی. مسائل اجتماعی ایران، 1(7)، ص103-131.
عمید، حسن (1375). فرهنگ عمید. تهران: امیرکبیر، ج1.
فرجی، ذبیح‌الله (1375). انگیزش، هیجان و واکنش‌های روان‌تنی. تهران: نشر میترا.
گر، تد رابرت (1377). چرا انسان‌ها شورش می‌کنند. ترجمه علی مرشدی‌زاد. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
محمدی، فائزه (1391). بررسی عوامل مؤثر بر خشونت. مطالعات اجتماعی، 5(4).
مسعودنیا، ابراهیم‌ (1389). خصومت، خشم و خطر بروز آترواسکلروز عروق کرونر. مجله دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد، 18(6)، ص540.
مظلومان، رضا (1355). بدآموزی‌های فیلم‌های سینمایی. مکتب مام، شماره 84، ص20-68.
معظمی، شهلا (1383). بررسی جرم‌شناختی جرایم زنان. در: مجموعه مقالات در تجلیل از استاد دکتر محمد آشوری. تهران: انتشارات سمت.
میرخلیلی، سید محمود (1379). خشونت و مجازات. کتاب نقد، 4(14-15).
میرخلیلی، سید محمود (1383). پیشگیری وضعی از نگاه آموزه‌های اسلام. فقه و حقوق، شماره 1، ص76-59.
نجفی‌ابرندآبادی، علی‌حسین (1379). دوران گذر، خشونت و امنیت عمومی. امنیت، شماره 11-12.
نوابی‌نژاد، شکوه (1372). رفتارهای بهنجار و نابهنجار کودکان و راه‌های پیشگیری و درمان. تهران: انجمن اولیاء و مربیان.
Book, A. S., Starzyk, K.B. & & Quinsey, V.L. (2001). The relationship between testosterone and aggression: a meta-analysis. Aggression and Violent Behavior, 6(6), p. 579–599.
Caspi, A., McClay, J., Moffitt, T. E., Mill, J., Martin, J., Craig, I. W., ... & Poulton, R. (2002). Role of genotype in the cycle of violence in maltreated children. Science, 297(5582),
p. 851–854.
Cohen, A.K. (1955). Delinquent boys: The culture of the gang. Glencoe, IL: Free Press.
Fanning, J.R., Keedy, S., Berman, M.E., Lee, R. & Coccaro, E.F. (2014). Neural correlates of aggressive behavior in real time: a review of fMRI studies of aggression. Aggression and Violent Behavior, 19(5), p. 547–556.
McLaughlin, E. & Muncie, J. (2001). The SAGE dictionary of criminology. London: SAGE Publications.
Schuengel, C., Oosterman, M. & Sterkenburg, P.S. (2009). Children with disrupted attachment histories: interventions and psychophysiological indices of effects. Child and adolescent psychiatry and mental health, 3(1), p. 26. https://doi.org/10.1186/1753-2000-3-26
Seo, D., Patrick, C.J. & Kennealy, P.J. (2008). Role of serotonin and dopamine system interactions in the neurobiology of impulsive aggression and its comorbidity with other clinical disorders. Aggression and Violent Behavior, 13(5), p. 383–395.
Sterzer, P., Stadler, C., Krebs, A., Kleinschmidt, A. & Poustka, F. (2007). Abnormal neural responses to emotional visual stimuli in adolescents with conduct disorder. Biological Psychiatry, 62(3), p. 231–239.
Tuvblad, C. & Baker, L.A. (2011). Human aggression across the lifespan: genetic propensities and environmental moderators. Advances in Genetics, 75, p.171–214.
Van Goozen, S.H., Fairchild, G., Snoek, H. & Harold, G.T. (2007). The evidence for a neurobiological model of childhood antisocial behavior. Psychological Bulletin, 133(1), p. 149–182.
World Health Organization. (2002). World report on violence and health. World Health Organization.