مجلس و قانونگذاری

مجلس و قانونگذاری

تحلیل تبصره‌های سه‌گانه ماده (2) قانون مبارزه با پولشویی اصلاحی ۱۳۹۷ در پرتو معکوس شدن بار اثبات جرم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دکتری، گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
چکیده
پنهان و بدون بزه‌دیده بودن جرایم اقتصادی، اصولاً کشف این جرایم، اثبات وقوع آنها و بازپس‌گیری اموال حاصل از جرم را از طریق ساختارهای قضایی و حقوقی سنّتی دشوار می‌کند. با توجه به تأثیرات گسترده‌ای که وقوع این جرایم می‌تواند در سطح جامعه داشته باشد، ضرورت مقابله با آنها از طریق ساختارها و نوآوری‌های جدید امری ضروری می‌نماید که در قوانین برخی کشورها و کنوانسیون‌های بین‌المللی نیز پیش‌بینی شده است. یکی از این نوآوری‌ها که مبنای تبصره‌های ماده (2) قانون مبارزه با پولشویی اصلاحی سال ۱۳۹۷ قرار گرفته است، معکوس شدن بار اثبات جرایم است که هرچند در نظام حقوقی کشور، فاقد سابقه نیست، اما پیش از این، با کلّیت و صراحت مذکور در تبصره‌ها مقرر نشده بود. پژوهش پیش‌رو با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی، درصدد است با تعیین دقیق حدود و ثغور تبصره‌های سه‌گانه ماده (2) قانون مبارزه با پولشویی و تعیین نسبت این تبصره‌ها با یکدیگر و نیز با جرایم دیگر و همچنین ارتباط تبصره‌ها با اصل ۴۹ قانون اساسی، ابهامات موجود در این تبصره‌ها را کاهش دهد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهند که تفسیر نامناسب و موسع تبصره‌ها، زمینه مساعدی را برای سوءاستفاده از قدرت و تضییع حقوق افراد جامعه فراهم می‌کند. لیکن با تفسیر صحیح از تبصره‌ها، که به منظور جلوگیری از بی‌کیفر ماندن جرائم مالی که اثبات آنها از طرق عادی دشوار یا ناممکن است، تصویب شده‌اند، می‌توان بستر لازم نسبت به ایجاد یک رویه واحد در محاکم را ایجاد نمود.
کلیدواژه‌ها

آشوری، محمد (1398). آیین دادرسی کیفری. تهران: انتشارات سمت، ج2، ویراست پنجم.
آقایی‌نیا، حسین؛ رستمی، هادی (۱۳۹۷)، حقوق کیفری اختصاصی جرایم علیه اموال و مالکیت. تهران: نشر میزان.
جوادی، فاطمه؛ صالحی، سید مهدی؛ قریشی، سید مهدی (1398). واکاوی مبانی فقهی اماره مجرمیت در جرم پولشویی. فقه و مبانی حقوق اسلامی، 52(1)، ص29-48.
رحمدل، منصور (1385). مال و عوائد حاصله از جرم و معکوس شدن بار اثبات. مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، شماره 72، ص163-199.
رحمدل، منصور (1396). مطالعه تطبیقی تحصیل مال نامشروع و تحصیل نامشروع مال در حقوق اسلام و غرب. پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، شماره 3، ص67-92.
رستمی، هادی (۱۳۹۸). تحصیل مال از طریق نامشروع در پرتو مقررات پولشویی. مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی، 49(2)، ص۳۹۷-۴۱۷.
رودگر کوهپر، عطاءاله (1400). آیین توقیف و استرداد اموال ناشی از جرم. تهران: انتشارات میزان.
سیاه‌‌بیدی کرمانشاهی، سعید؛ ثالث مؤید، احمدعلی (1396). حقوق کیفری اقتصادی پولشویی. تهران: انتشارات میزان.
صالحی‌‌راد، محمد (1379). دلاله الحال در تحصیل ناروای مال. حقوقی دادگستری، شماره 32، ص13-32.
طهماسبی، جواد (1396). آیین دادرسی کیفری. تهران: انتشارات میزان، چاپ سوم.
علیشاهی قلعه جوقی، ابوالفضل؛ بختیاری، ابوالحسن؛ تسلیخ، محسن (1395). مبانی حجیت ظن متآخم به علم و سازوکارهای تشخیص آن. جستارهای فقهی و اصولی، شماره 5، ص91-118.
کاتوزیان، ناصر (1383). ماهیت و اثر اماره حقوقی. مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، شماره 64، ص125-154.
منصورآبادی، عباس (1389). بار اثبات شرایط مساعده به حال متهم. در: مجموعه مقالات تجلیل از دکتر آشوری. تهران: انتشارات سمت.
مهرا، نسرین؛ زاهدی، عبدالوحید (1394). رویکرد نوین حقوق کیفری در موضوع بار اثبات دفاعیات. حقوقی دادگستری، 79(90)، ص63-84.
میرمحمد صادقی، حسین (۱۴۰۰). حقوق جزای اختصاصی: جرایم علیه اموال و مالکیت. تهران: میزان، ویرایش هشتم، چاپ شصتم.
Jorge, G. (2007). The Romanian Legal Framework on Illicit Enrichment. American Bar Association Central European and Eurasian Law Initiative, American Bar Association, Washington, DC.‏
Stessens, G. (2003). Money Laundering, A New International Law Enforcement Model. Newyork: Cambridge.