مجلس و قانونگذاری

مجلس و قانونگذاری

حمایت کیفری از داده‌های پاک در فضای فراواقعیت مجازی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استاد، گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه قم، قم، ایران
چکیده
چارچوب قانونی نظام عدالت کیفری متداول در گذشته، برای مقابله با نوتهدیدات برخاسته از داده‏های ناپاک در فضای فراواقعیت مجازی، از کفایت لازم برخوردار نیستند. نظاماتی که برای زدودن محتویی مغایر ارزش‏های انسانی برخط و پیچیده قرن حاضر، تجهیز نشده‏اند. چراکه اقتضائات این عصر، جرایم ارتکابی در محیط‏های فراواقعیت مجازی با استفاده از شبکه‏های اجتماعی اینترنتی را به دنبال داشته‌اند. همچنین انواع کاملاً جدیدی از شیوه‏های تولید محتوی، ذخیره و انتشار اطلاعات و پیام‏هایی با مضامین ابتذال آلود را به وجود آورده‏اند. مقابله مؤثر با این قسم از جرایم سایبری و مجرمانی که در محیط‏های فراواقعیت مجازی مرتکب آنها می‏شوند، مسئله اصلی پژوهش حاضر بوده و نشان داده شد که حمایت کیفری مستلزم تحول اساسی در وضع قوانین جدید و بازبینی هوشمندانه مقررات سابق است. الزامات منبعث از اصول متعددی نظیر احترام به حریم خصوصی، دسترسی آزاد به اطلاعات، عدم اضرار به غیر و پاسداشت اخلاق در فضای فراواقعیت مجازی، نقش دوگانه‌ای در وضع ضمانت اجرا و جرم‏انگاری دارند. بررسی مقررات ملی و منطقه‏ای ناظر بر فعالیت‏ در فضای مجازی که با روش مطالعه اسنادی- تحلیلی انجام شده، نشان می‏دهد که اقدامات مغایر با ارزش‏های مورد احترام هر جامعه، با پاسخ‏های کیفری- قضایی مواجه می‏باشند. همان اقداماتی که موجبات سلب آسایش عمومی، امنیت، نقض حریم خصوصی یا نظم عمومی را فراهم می‏سازند و همزمان مقررات قانونی سیاست دوگانه صیانت از فعالیت‏های مشروع نظیر تولید، انتشار، ذخیره‌سازی و انتقال داده‏های پاک و محتوای سودمند در محیط فراواقعیت مجازی، پشتیبانی به عمل می‏آورند.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
ابراهیم، پاد (1384). حقوق جزای اختصاصی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، چاپ دوم.
ابلاغیه دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی، شماره ۳۰۹۱، تاریخ ۱۲/۰۹/۱۳۸۰.
احمدبن فارس، ابوالحسین بن زکریا (1410ق). معجم المقائیس اللغه. لبنان: الدار الاسلامیة، الطبعة الثامن.
اردبیلی، محمدعلی (1388). حقوق جزای عمومی. تهران: نشر میزان، ج2، چاپ دوم.
اسدی، لیلا (1384). بررسی قوانین کیفری در امر پوشش مردم. ندای صادق، شماره 40، ص74-48.
اسماعیلی، مهدی؛ دیلمی معزی، نوید؛ حاجی‌تبار فیروزجائی، حسن (1401). چالش‌های فراروی سیاست جنایی اجرایی ایران در قبال جرایم رایانه‌ای. کارآگاه، 16(58)، ص122-97.
اصفهانی، ابی‌القاسم الحسین بن محمد (1410ق). المفردات فی غریب القرآن. بیروت: المکتبة المرتضویة.
اولریش، زیبر (1383). جرائم رایانه‌ای. ترجمه محمدعلی نوری. تهران: گنج دانش.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1388). مبسوط در ترمینولوژی حقوق. انتشارات گنج دانش، ج4.
حرّعاملی (1414ق). وسائل الشیعه. قم: مؤسسة آل البیت لإحیاء التراث، ج 21.
دشتی، بیتا؛ افشاری، مریم (1398). مطالعه‏ تطبیقی جرایم سایبری در نظام عدالت کیفری ایران و حقوق بین‌الملل. پژوهشنامه‌ حقوق تطبیقی، 3(4)، ص110-83.
رشادتی، جعفر (1387). پیشگیری از جرم در قرآن کریم. تهران: دفتر تحقیقات کاربردی.
ساریخانی، عادل؛ قیاسی، جلال‌الدین؛ خسروشاهی، قدرت‌الله (1388). حقوق جزای عمومی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ج2.
صفدری، امیرحسین؛ بابائی‌پور، هانیه (1401). نگاهی حقوقی به پیدایش جرایم رایانه‌ای. دستاوردهای نوین در مطالعات علوم انسانی، 5(54)، ص8-1.
طباطبایی، سید محمدحسین (1384). تفسیر المیزان. ترجمه محمدباقر موسوی همدانی. قم: انتشارات حوزه علمیه، ج15.
عمید، حسن (1377). فرهنگ فارسی عمید. تهران: انتشارات امیرکبیر، ج5، چاپ سوم.
قانون رقم (14) لسنة 2014 قطر، بإصدار قانون مکافحة الجرائم الإلکترونیة 14 /2014.
قانون رقم (63) لسنة 2015 الکویت، مکافحة جرائم تقنیة المعلومات 2015.
محمدنسل، غلامرضا (1386). اصول و مبانی نظریه فرصت. حقوق، شماره 3، ص322-293.
نظام مکافحة جرائم المعلوماتیة السعودی بالمرسوم الملکی رقم م/17/ 1428 قمری.
Council of Europe, Convention on Cybercrime, Budapest, 2001.
Malaysian Computer Crimes Act 1997.
Pakistan of prevention of electronic crimes Act 2016 & 2017.