مجلس و قانونگذاری

مجلس و قانونگذاری

امکان‌سنجی حقوقی عدم تأیید صلاحیت داوطلبان نمایندگی مجلس به‌ دلیل دخالت در عزل و نصب مقامات اجرایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری، گروه حقوق عمومی، دانشکدۀ حقوق، الهیات و معارف اسلامی، واحد نجف‌‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌‌آباد، ایران
2 استادیار، گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، تهران، ایران
3 دکتری، پژوهشکده شورای نگهبان، تهران، ایران
چکیده
در ادوار برگزاری انتخابات مجلس شورای اسلامی، معمولاً تعدادی از داوطلبان دارای سابقه نمایندگی مجلس شورای اسلامی هستند. یکی از اقداماتی که ممکن است این دسته از داوطلبان در دوران تصدی خود انجام داده باشند، ورود به وظایف سایر قوا، ازجمله دخالت در عزل و نصب مقامات اجرایی غیر از وزرا است. پژوهش حاضر درصدد است به این سؤال پاسخ دهد که آیا هیئت‌‌های اجرایی و شورای نگهبان که وظیفه احراز صلاحیت داوطلبان انتخابات مجلس شورای اسلامی را برعهده دارند، می‌‌توانند به استناد امر پیش‌‌گفته، صلاحیت این داوطلبان را تأیید نکنند؟ به عبارت دیگر، وضعیت صلاحیت داوطلبانی که سابقه نمایندگی داشته و در عزل و نصب مقامات اجرایی دخالت نموده‌‌اند، چگونه است؟ روش تحقیق توصیفی – تحلیلی بوده، نتایج نشان داد که، دخالت‌‌های متعدد نمایندگان با سوءاستفاده از جایگاه خود در عزل و نصب مقامات اجرایی، موجب اخلال در نظام اداری صحیح، حنث سوگند نمایندگی و در تنافی با ملی بودن ماهیت نمایندگی مجلس است. مراجع ناظر بر صلاحیت داوطلبان می‌‌توانند این امر را به عنوان یکی از مصادیق عدم وفاداری به قانون اساسی و اصل مترقی ولایت مطلقه فقیه مطمح نظر قرار داده و از ورود این افراد به مجلس شورای اسلامی ممانعت به عمل آورند. لازم به ذکر است که اقدامات نمایندگان در عزل و نصب مقامات اجرایی، اگر جنبه مشورت داشته و در حدود وظایف و اختیارات قانونی آنها باشد، از شمول حکم مذکور مستثنی است.
کلیدواژه‌ها

آذرنوش، آذرتاش (۱۳۸۳). فرهنگ معاصر عربی- فارسی. تهران: نشر نی.
ارسطا، محمدجواد؛ عامری، زهرا (۱۳۹۲). نظارت سیاسی بر قدرت در اندیشه علوی. علوم سیاسی، شماره ۶۳، ص۷-۳۲.
انوری، حسن (۱۳۸۹). فرهنگ بزرگ سخن. تهران، نشر سخن، ج ۳.
باقری خوزانی، محمدحسن؛ عطریان، فرامرز؛ مسعود، غلامحسین (۱۴۰۰). حدود صلاحیت مجلس شورای اسلامی در تفصیل و تبیین شرایط رئیس‌جمهور با تأکید بر سیاست‌های کلی انتخابات. دانش حقوق عمومی، 10(33)، ص۵۷-۸۲.
باقری خوزانی، محمدحسن؛ عطریان، فرامرز؛ مسعود، غلامحسین (۱۴۰۲). واکاوی شاخصه‌های تضمین شفافیت در انتخابات ریاست جمهوری (مطالعه ابعاد ناظر به نامزدهای انتخاباتی). دانش حقوق عمومی، 12(41)، ص۱۲۷-۱۵۰.
حبیب‌نژاد، سید احمد (1385). ماهیت نمایندگی با تکیه بر مفاهیم اسلامی- فقهی. حقوق اسلامی، شماره ۸، ص۱۲۵-۱۴۸.
خامنه‌ای، سید علی (20/3/1371). بیانات در دیدار نمایندگان مجلس شورای اسلامی. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2624
خامنه‌ای، سید علی (6/3/1400). بیانات در ارتباط تصویری با نمایندگان مجلس شورای اسلامی. قابل دسترس در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=47927
دهخدا، علی‌اکبر (۱۳۷۳). لغت‌نامه. تهران: انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
راجی، سید محمدهادی؛ برومند، محمد (۱۳۹۲). معیارهای تشخیص و محدوده امور تقنینی و اجرایی در آراء شورای نگهبان. دانش حقوق عمومی، 2(4)، ص۹۹-۱۲۳.
راسخ، محمد (۱۳۹۰). نظارت و کنترل در نظام حقوق اساسی. تهران: نشر دراک.
راعی، مسعود؛ عطریان، فرامرز (۱۳۹۱). حاکمیت قانون و احکام حکومتی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. حکومت اسلامی، شماره ۱، ص۱۲۳-۱۴۶.
سیاست‌های‌ کلی ‌انتخابات ‌مصوب ‌24/7/1395‌مقام ‌معظم ‌رهبری.
صنیعی منفرد، محمدعلی (۱۳۸۰). استقلال قوا در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. حکومت اسلامی، شماره ۲۲، ص۵۱-۸۳.
طحان‌نظیف، هادی؛ قلیچ‌پور، سجاد (۱۴۰۰). آسیب‌شناسی تعیین شرایط داوطلبان نمایندگی مجلس در پرتو قانون اساسی و سیاست‌های کلی انتخابات. دانش حقوق عمومی، 10(31)، ص۱۹-۴۲.
عمید زنجانی، عباسعلی (۱۳۸۵). حقوق اساسی ایران. تهران: انتشارات مجد.
عمید زنجانی، عباسعلی؛ موسی‌زاده، ابراهیم (۱۳۸۹). دانشنامه فقه سیاسی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
فتاحی زفرقندی، علی (۱۳۹۷). شورای نگهبان؛ نظارت بر انتخابات. تهران: پژوهشکده شورای نگهبان.
فلاح‌زاده، محمدعلی؛ موسی‌زاده، ابراهیم (۱۳۹۷). تفکیک تقنین و اجراء: تحلیل مرزهای صلاحیت تقنینی در روابط قوای مقننه و مجریه. تهران: پژوهشکده شورای نگهبان.
قاضی شریعت‌پناهی، سید ابوالفضل (۱۳۷۳). بایسته‌های حقوق اساسی. تهران: نشر میزان.
قانون‌ اساسی ‌جمهوری‌ اسلامی ‌ایران ‌مصوب‌ سال ‌1358.
قانون انتخابات مجلس شورای اسلامی مصوب 1/5/1402 مجلس شورای اسلامی.
قانون آیین‌نامه داخلی مجلس شورای اسلامی اصلاحی 26/9/1378.
قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب ۸ /۷ /۱۳۸۶ مجلس شورای اسلامی.
مصطفوی، حسن (۱۴۰۲ق). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: مرکز الکتاب للترجمه و النشر، ج14.
معین، محمد (۱۳۷۱). فرهنگ فارسی. تهران: انتشارات امیرکبیر.
ملک‌افضلی، محسن (۱۳۸۲). نظارت و نهادهای نظارتی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
نبی، علی (۱۴۰۱). مصادیق جرم تظاهر و مداخله در امر وکالت (درنگی در مراد قانونگذار). تحقیقات حقوقی، دوره ۲۵، ص۳۳۳-۳۵۳.
هاشمی، سید محمد (۱۳۸۲). نظارت شورای نگهبان انضباطی است، نه استصوابی و نه استطلاعی. پژوهش‌های حقوق تطبیقی، شماره ۳۱، ص۱۷۹-۱۹۰.